Paragraaf 8 Demografische ontwikkeling

Uit ons bevolkingsregister blijkt dan het aantal inwoners na een lichte afname in 2024, in 2025 nagenoeg gelijk is gebleven:

• januari 2023: 34.541
• januari 2024: 34.633
• januari 2025: 34.408
• januari 2026: 34.409

Krimp van het aantal inwoners op Schouwen-Duiveland lijkt te zijn ingezet, terwijl landelijk de bevolkingsontwikkeling nog altijd een groei laat zien (18% in 2025). Schouwen-Duiveland heeft te maken met verdergaande vergrijzing en ontgroening. Het aantal jongeren daalt en het aantal oudere één- en tweepersoonshuishoudens neemt toe. Voor bijvoorbeeld het domein wonen, voorzieningen, zorg, mobiliteit en onderwijs levert dit specifieke vraagstukken op.  

De verwachting is dat de natuurlijke aanwas van de Schouwen-Duivelandse bevolking negatief blijft. De desondanks lichte afname is vooral toe te schrijven aan het binnenlandse en buitenlandse migratiesaldo, dus verhuizingen binnen en van buiten Nederland en opvang van vluchtelingen. 

Sinds 2022 is een opgave ontstaan voor alle regio’s om vluchtelingen op te vangen. Dit betrof allereerst tijdelijke noodopvang, maar gaandeweg ook een verhoogde taakstelling voor de huisvesting van statushouders. Naar verwachting neemt de omvang van de taakstelling steeds verder toe.  Door de achterstanden in realisatie neemt de jaarlijkse taakstelling bovendien nog eens extra toe. In 2025 was de taakstelling 120 en we hadden een achterstand van 66. We hebben in 2025 46 statushouders  kunnen huisvesten, dus dat betekent een restopgave van 74.  Om de taakstelling statushouders het hoofd te bieden, is een plan van aanpak gemaakt.

In 2025 boden we aan 337 Oekraïners opvang. In 2025 openden we een nieuwe opvanglocatie in de Victoriakliniek. Hiermee creëerden we ruimte voor verhuizingen uit de Cornelia. De Cornelia wordt namelijk in 2026 gesloopt om plaats te maken voor het modulair woonconcept. Daarnaast heeft de gemeente nog opvanglocatie de Kabbelaar en enkele huizen. Het uitgangspunt is terugkeer en wederopbouw zodra dit veilig en verantwoord kan. Toch is de verwachting dat voor een grote groep terugkeer op korte termijn niet aannemelijk is. 

(1)https://open.overheid.nl/documenten/ronl-d666257d-e7e1-4a75-9c55-94c0f66d9d54/pdf

Nederland is in de afgelopen decennia exponentieel gegroeid in inwoneraantal. Inmiddels leidt dat in de economische kerngebieden in de Randstad en rond Eindhoven tot grote druk op de woningmarkt, op de voorzieningen (wachttijden), de infrastructuur (auto’s, treinen, luchtvaart), natuur en milieu (stikstof), sociale vraagstukken en een gebrek aan ruimte. Grote delen van Zeeland zijn in diezelfde periode echter niet meegegroeid. Sterker nog, in de afgelopen 200 jaar zijn die ongeveer gelijk gebleven wat betreft inwoneraantal. In bepaalde delen van Zeeland is sprake van krimp, soms al jarenlang. Het Rijksbeleid, dat zich veelal op nationale of Europese indicatoren richt, is niet altijd toegesneden op regio’s als Zeeland. De specifieke omstandigheden rechtvaardigen ook specifiek beleid: de omstandigheden zijn hier nu eenmaal niet het landelijk gemiddelde. 
 
De lage bevolkingsdichtheid heeft voordelen als rust, ruimte en uitzicht op groen, horizon en water. Maar de keerzijde is grotere afstanden tot werk en voorzieningen. Het gevolg is dat Zeeland steeds indringender te maken heeft met:

• bereikbaarheidsproblemen (intern en extern) en toenemende vervoersarmoede;  
• ontgroening, tot driedubbele vergrijzing, en een afname van de beroepsbevolking;  
• toename van de zorgvraag (o.a. vanwege een lager gezondheidsprofiel, vergrijzing);
• krapte op de arbeidsmarkt (met name binnen de zorg, het toerisme en de techniek). 

In aanvulling op bovenstaande blijkt ook uit de monitor Brede Welvaart ‘Leven in Zeeland’ een aantal belangrijke zorgpunten over de leefbaarheid. Namelijk rondom:  sociale cohesie, eenzaamheid en gezondheidsproblemen;  

• bereikbaarheid en beschikbaarheid van voorzieningen;
• mismatch arbeidsmarkt en geringe baankansen jongeren. 

Zeeland heeft in 2025 een nieuwe Regio Deal ter waarde van €13 miljoen ontvangen van het Rijk, met een sterke focus op Zeeuws-Vlaanderen en uitwerking naar de rest van Zeeland. Het initiatief, 'Zeeuwse Aanpak virale Regio's', investeert in een leefbare, toekomstbestendige regio met aandacht voor arbeidsmarkt, zorg en onderwijs. De deal richt zich op de brede welvaart en versterking van de regio. 

Zeeland 2050
Door vergrijzing en ontgroening staan in Zeeland de voorzieningen onder druk. Scholen, winkels, kerken, cafés en sportkantines (dreigen te) verdwijnen. De afstand tussen huis en zorg wordt groter. Deze ontwikkelingen zijn ook merkbaar op Schouwen-Duiveland. Het aantal inwoners op het eiland stabiliseert. Zonder het nemen van maatregelen is het de verwachting dat we te maken krijgen met bevolkingsafname. De spiraal van verschraling van voorzieningen willen we ombuigen tot een spiraal van versterking. De gemeente Schouwen-Duiveland zet met de strategische visie Tij van de Toekomst in op een verantwoorde groei naar 40.000 inwoners in 2040. We richten ons op het behoud van jongeren en het aantrekken van gezinnen met kinderen. Het realiseren van deze ambities is een flinke uitdaging. We laten de groei samen gaan met behoud van de identiteit van onze steden en dorpen en met een versterking van de kwaliteit van de leefomgeving. De gemeente kan dit niet alleen. Daarom is het belangrijk dat we allianties aangaan met de samenleving evenals met partijen in Zeeland en met het Rijk. Zeeland 2050 is hierbij een belangrijke ontwikkeling. Zeeland stelt met het Rijk een strategische en investeringsagenda op. Het doel hiervan is een langjarige samenwerking met uitvoeringsafspraken op het gebied van bijvoorbeeld wonen, zorg, onderwijs en het fundament van natuur, water en klimaatadaptatie. De betrokken overheden zetten hiermee samen de schouders onder het op peil houden van de brede welvaart in Zeeland. En we maken werk van de inzichten en aanbevelingen uit het rapport Elke regio telt.

De bevolkingsontwikkeling van onze gemeente loopt in de pas met de bevolkingsontwikkeling van de meeste Zeeuwse plattelandsgemeenten. Het aantal huishoudens is in vrijwel in alle gebieden toegenomen. Dit is toe te schrijven aan gezinsverdunning door het langer zelfstandig thuis wonen van ouderen en een groeiend aantal alleenstaanden. De verwachting is dat deze ontwikkelingen doorzetten.

Tegelijkertijd blijft de trek van inwoners uit de Randstad naar randgemeenten toenemen en naar verwachting aanhouden. Voor Zeeland is Schouwen-Duiveland een gemeente die na respectievelijk Noord-Beveland en Tholen het meest van deze trek uit de Randstad profiteert. 

Op grond van de provinciale bevolkings- en huishoudensprognose hebben Gedeputeerde Staten van Zeeland de zogenoemde 'ladderruimte' per woningmarktregio eerder verruimd.  In deze prognoses zijn destijds meegenomen de binnenlandse verhuizingen, buitenlandse instroom en de situatie op de woningmarkt. Voor woningmarktregio Schouwen-Duiveland betekent dit een verruiming van 1.025 huishoudens voor de periode 2022-2032. Dit is verder verruimd op grond van aanvullende afspraken met de Provincie de woondeal uit 2023. In 2025 zijn in totaal op Schouwen-Duiveland 91 woningen gerealiseerd. De verkoop van goedkopere huurwoningen door de woningbouwvereniging en de aanwezigheid van een starterslening in onze gemeente heeft geleid tot meer doorstroming op de woningmarkt. Het streven is een jaarlijkse toevoeging van ongeveer 160 woningen verdeeld over de gemeente.

We blijven inzetten op samenwerking met P10 en VNG, provincie Zeeland en andere Zeeuwse gemeenten. We werken samen om van elkaar te leren en om de problematiek te agenderen bij het Rijk. We leveren input aan het tot stand komen en de uitwerking van het toekomstperspectief Zeeland 2050.  De uitwerking krijgt vorm in een gezamenlijke strategische agenda Rijk-regio. Het uitgangspunt is krimp ombuigen naar groei en zodoende het tegengaan van de spiraal van verschraling.  We leveren input en komen met voorstellen om de gevolgen van demografische ontwikkelingen zo goed mogelijk op te vangen. Met name op het gebied van woningaanbod,  behoud van voorzieningen, goede bereikbaarheid en mobiliteit en nieuwe sociaaleconomische perspectieven. De landelijke samenwerking levert voordelen op zoals het aansluiten bij de Greendeal Autodelen, het landelijk programma Ondernemersdienstverlening en het agenderen van plattelandsvraagstukken bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit is in lijn met de uitkomst van het plattelandsonderzoek P10. Hieruit blijkt dat het bevorderen van de leefbaarheid in de kernen en de onderlinge verbondenheid van de lokale samenleving in kernen een belangrijk antwoord is op het omgaan met demografische ontwikkelingen.  

Het coalitieakkoord 'Samen koers houden' legt een hele hoge prioriteit bij de bouwopgave. We zetten conform het coalitieakkoord 'alles op alles om woningen te realiseren'. Daarbij wordt, mede in het kader van de stikstofproblematiek, de twee sporenbenadering met de sporen 'kansrijk' en 'complex' gevolgd.  Verder gebruiken we de kernprofielen die voor alle kernen van Schouwen-Duiveland zijn opgesteld. Met dit kernprofiel is de analyse met feitelijke gegevens over de kern (demografisch, sociaal en economisch) beschikbaar. Die is relevant voor de lokale woningbouwopgave. Daarnaast zoeken we naar creatieve mogelijkheden om in de vraag naar woningen te voorzien, zoals het bieden van tijdelijke oplossingen in de vorm van tiny houses en modulaire woonconcepten. 

In het kader van de subsidieregeling Aantrekkelijk vestigingsklimaat op basis van de Regiodealgelden en Zeeland in Stroomversnelling, stimuleren we organisaties en instellingen in onze gemeente om aanvragen in te dienen om de leefbaarheid en sociale cohesie in kernen te verbeteren. We volgen de uitrol van het 5G-netwerk en de verglazing van het kabelnetwerk om een zo hoog mogelijk dekkings- en aansluitpercentage voor onze inwoners en bedrijven te realiseren. De digitale bereikbaarheid is belangrijk voor werken op afstand en maakt Schouwen-Duiveland aantrekkelijker om te vestigen.

Om te binden en te boeien blijven we inzetten op de vernieuwende onderwijsvormen en kennisontwikkeling via Living Labs.  De actiepunten uit “Onderwijs nabij” en het gesloten convenant tussen onderwijs, ondernemers en overheid zijn verder uitgewerkt. De eerste resultaten zijn zichtbaar, zoals de opzet van bedrijfsscholen en toeristische opleidingen op locatie. Daarnaast is Hospitality Hub operationeel. We blijven in nauwe samenwerking met provincie Zeeland, Connexxion, lokale ondernemers en Pieter Zeeman Lyceum werken aan concepten om de scholen beter bereikbaar te maken en te houden. 

Bestuurlijk en ambtelijk is ingezet op betere en vooral relevantere verbindingen met en tussen kernen. Aan de hand van de Regionale Mobiliteitsstrategie Zeeland zetten we in op een betere ontsluiting van de kernen en de toegang tot voorzieningen. Vanuit het principe 'vraag gestuurd' in plaats van 'aanbodgericht'.  Voor de kwaliteit van die verbinding maar ook die van de Midden-Zeeland route inclusief de Zeelandbrug blijven we ons inzetten. Dit geldt voor de infrastructuur maar ook voor de kwaliteit van het openbaar vervoer. 

Via het opstellen en uitvoeren van dorpsvisies en masterplannen met grote betrokkenheid van de lokale bevolking in de betreffende kern krijgen inwoners meer waardering voor de directe eigen leefomgeving. Dit levert sociale effecten op als het oprichten van hulpkringen en lokale initiatieven waarbij omzien naar elkaar centraal staat. In het coalitieakkoord wordt daarom expliciet het ondersteunen van lokale initiatieven, die een sociaal of ander algemeen belang nastreven ten behoeve van het behoud van leefbaarheid, benoemd.