De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bestaat uit:
In deze paragraaf gaan we in op de ontwikkelingen van deze vier punten.
We baseren deze paragraaf op de Kadernota Risicomanagement & Rechtmatigheidsverantwoording 2019-2023 en uitgangspunten uit de begroting.
We voorzien risico’s in het niet ontvangen van betalingen voor geleverde diensten, belastingen en andere baten of terugbetalingen van uitkeringen voor bijvoorbeeld levensonderhoud. Hiervoor zijn twee financiële voorzieningen gevormd. Op basis van vaste rekenmethodieken wordt de omvang bepaald en gevoed uit de exploitatie.
Verder is er een voorziening gevormd ter dekking van kwantificeerbare financiële risico’s binnen de bouwgrondexploitatie.
Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een gevolg voor de organisatie. Met behulp van een risicomanagementinformatiesysteem prioriteert, analyseert en beoordeelt de gemeentelijke organisatie risico's op systematische wijze. Op basis van de inventarisatie is een risicoprofiel opgesteld. Het onderstaande overzicht toont de negen grootste financiële risico's en de som van de overige risico’s. Onderaan de tabel is het totaalbedrag voor deze overige risico’s opgenomen.
Al ons bekende relevante risico's zijn opgetekend. Wij onderzochten wat de beheersmaatregelen zijn en wat vervolgens de restrisico's zijn (impact). De restrisico's zijn qua hoogte gecategoriseerd in vijf rubrieken:
5 > € 500.000
4 € 250.000 - ≤ € 500.000
3 € 100.000 -≤ € 250.000
2 € 25.000 -≤ € 100.000
1 < € 25.000
We hebben ons ook de vraag gesteld: hoe vaak kan zich het risico voordoen in een bepaalde periode (kans)?
| Verwachte frequentie dat het risico zich voordoet | Kans |
|---|---|
| Risico doet zich minder dan 1 maal per 10 jaar voor | 1 |
| Risico doet zich 1 maal per 5-10 jaar voor | 2 |
| Risico doet zich 1 maal per 2-5 jaar voor | 3 |
| Risico doet zich 1 maal per 1-2 jaar voor | 4 |
| Risico doet zich 1 maal per jaar voor | 5 |
Met deze twee parameters is de kans maal impact te berekenen en dus ook de hoogte van de totale risico's dat afgedekt moet worden met eigen vermogen. Om meer inzicht te krijgen in de spreiding van de risico’s naar kans, optreden en gevolg, gebruiken we de risicokaart (zie hieronder). De nummers geven de aantallen risico’s weer die zich in het desbetreffende vak van de risicokaart bevinden. Dit maakt inzichtelijk hoe de risico’s zijn verdeeld over het groene, oranje en rode gebied.
| Risicomatrix | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Risico Impact | 5 - > € 500.000 | 1 | 1 | 1 | ||
| 4 - € 250.000 - ≤ € 500.000 | 1 | 1 | ||||
| 3 - € 100.000 - ≤ € 250.000 | 2 | 1 | ||||
| 2 - € 25.000 - ≤ € 100.000 | 4 | 2 | ||||
| 1 - < € 25.000 | 3 | |||||
| 1 - Onwaarschijnlijk | 2 - Mogelijk | 3 - Aannemelijk | 4 - Waarschijnlijk | 5 - Zeker | ||
| Risico Waarschijnlijkheid | ||||||
Een risicoscore in het groene gebied vormt geen direct gevaar voor de continuïteit van de organisatie. Risico’s die in het oranje gebied zitten vragen om aandacht. Ze vormen individueel nog geen reëel gevaar voor de continuïteit van de organisatie, maar naarmate de tijd vordert, kan het risico wel een bedreiging gaan vormen. Risico's in het rode gebied hebben door de financiële omvang een grote impact. Door beheersmaatregelen te treffen houden we zoveel als mogelijk grip op de risico's.
| Risico | Waarschijnlijkheid | Financieel gevolg in € | Financieel gevolg weging in € | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Schadeclaims | nvt | nvt | 1.114.000 |
| 2 | Als gevolg van incidenten zoals branden,ernstige ongelukken en infectieziekten is de kans dat de economische impact groot is doordat toeristen het eiland mijden en/of onze bedrijvigheid staakt. Als gevolg hiervan bestaat het risico dat de inkomsten van toeristenbelasting en parkeerheffingen dalen en de lasten van sociale uitkeringen in verband langdurige werkloosheid verhogen. | 50% - Aannemelijk | 2.275.000 | 1.137.000 |
| 3 | Als gevolg van het niet betalen van rente en aflossing door woningeigenaren bestaat de kans dat de geldverstrekker ons aanspreekt uit hoofde van de garantstelling, waardoor wij gehouden zijn voor de betaling. | 10% - Onwaarschijnlijk | 7.862.000 | 786.000 |
| 4 | Als gevolg van een ernstig cyber- of continuïteitsincident bij een essentiële ICT-dienstverlener of ketenpartner, bestaat de kans tot uitval van gemeentelijke dienstverlening, waardoor schade ontstaat voor de organisatie en betrokkenen. | 70% - Waarschijnlijk | 850.000 | 595.000 |
| 5 | Als gevolg van het instorten/doorzakken van rioolbuizen bestaat de kans dat het riool niet kan doorstromen én schade ontstaat aan de bovengrond (terrein, gebouwen e.d.), waardoor er herstelwerkzaamheden moeten gebeuren aan het riool en verplichting tot schadeherstel. | 30% - Mogelijk | 1.000.000 | 300.000 |
| 6 | Als gevolg van onvoldoende goede technische en organisatorische maatregelen, bestaat de kans dat een inbreuk op de bescherming van persoonsgegevens (datalek) (risico) ontstaat, waardoor schade onstaat voor de organisatie en betrokkenen. | 70% - Waarschijnlijk | 400.000 | 280.000 |
| 7 | Als gevolg van een ernstige technische storing of falen van fysieke voorzieningen (stroom, koeling, hardware, netwerk) in de on-premise ICT-omgeving, bestaat de kans dat onze primaire processen staken, waar de organisatie waardoor schade ontstaat voor de organisatie en betrokkenen. | 50% - Aannemelijk | 375.000 | 187.000 |
| 8 | Als gevolg van een geavanceerde cyberincident (zoals randsomeware) binnen de gemeentelijke ICT-omgeveving bestaat de kans dat onze primaire processen langdurig uitvallen, waardoor wij die processen niet meer kunnen uitvoeren. | 10% - Onwaarschijnlijk | 1.500.000 | 150.000 |
| 9 | Als gevolg van het niet meer hebben van het vertrouwen van de raad bestaat de kans dat een burgemeester, één of meerdere wethouders of het gehele college moet aftreden, waardoor er wachtgeldverplichtingen ontstaan. | 10% - Onwaarschijnlijk | 1.235.000 | 123.000 |
| 9 | Als gevolg conjunctuurwisselingen bestaat de kans dat opdrachten wegvallen bij het sociaal werkbedrijf De Zuidhoek waardoor er een omzetverlies volgt met doorlopende kosten. Het gevolg is een negatief bedrijfsresultaat. | 10% - Onwaarschijnlijk | 1.000.000 | 100.000 |
| 10 | Rest | 2.110.000 | 311.000 | |
| Totaal | 5.083.000 |
Toelichting
Ten opzichte van de meest recente risico-inventarisatie (programmabegroting 2026) is de totale impact van de financiële risico's gestegen met € 0,7 miljoen.
Als alle risico's zich gelijktijdig in hun volle omvang zouden voordoen zou een nadeel optreden van € 5,1 miljoen. Het reserveren van een dergelijk groot bedrag als buffer voor alle risico's is echter ongewenst, omdat het niet waarschijnlijk is dat alle risico's zich in 2025 gelijktijdig en in hun maximale omvang voordoen. Daarom is op basis van de ingevoerde risico's een extra weging gedaan op 90%. Het resultaat is dat met een benodigde weerstandscapaciteit van € 4,6 miljoen het voor 90% zeker is dat alle risico's die in 2025-2028 zouden kunnen optreden kunnen worden afgedekt. De benodigde weerstandscapaciteit wordt bepaald door alle risico's waarvoor geen of onvoldoende beheersmaatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie.
De beschikbare weerstandscapaciteit is de verzamelterm van alle middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om financiële tegenvallers te dekken. Het gaat om buffers in het eigen vermogen respectievelijk in de exploitatie. Buffers die we vrij kunnen maken, dan wel beschikbaar laten komen om niet-begrote kosten, die substantieel zijn, te dekken, zonder dat dit gevolgen heeft voor het beleid en de uitvoering van taken. De weerstandscapaciteit is eind 2025 als volgt:
| Weerstandscapaciteit | Bedragen in € |
|---|---|
| Resterende belastingcapaciteit: | |
| · Onroerende-zaakbelastingen | 3.758.000 |
| · (Water)toeristenbelasting | 0 |
| · Forensenbelasting | 0 |
| · Lijkbezorgingsrechten | 75.000 |
| · Parkeerbelasting | 0 |
| · Scheepvaartrechten | 126.000 |
| · Leges | 0 |
| Totale resterende belastingcapaciteit | 3.959.000 |
| Vrij aanwendbare reserves: | |
| · Algemene reserve | 34.460.000 |
| · Uitvoering strategische visie | 22.742.000 |
| · Algemene reserve De Zuidhoek | 972.000 |
| · Egalisatiereserve algemene uitkering | 1.937.000 |
| · Algemene reserve Ontwikkelingsbedrijf | 2.489.000 |
| · Kabels en leidingen | 1.334.000 |
| · GBE Aqua | 12.798.000 |
| Totaal weerstandscapaciteit vermogen | 76.732.000 |
| Totale weerstandscapaciteit | 80.691.000 |
Toelichting weerstandscapaciteit
Resterende belastingcapaciteit
Belastingcapaciteit is de ruimte om de belastingen en heffingen te verhogen of in te voeren. Voor de heffingen gelden regels: de tarieven mogen maximaal kostendekkend zijn.
Voor de (water-)toeristenbelasting en forensenbelasting gelden geen maximum- of normtarieven. Voor de overige heffingen verwijzen wij u naar de Paragraaf lokale heffingen, onderdeel 1.5 (Kostenonderbouwing heffingen).
Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij horende benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.
Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit = 80.691.000 = 17,6
Benodigde weerstandscapaciteit 4.574.700
Wij streven een weerstandsvermogen na dat tenminste ruim voldoende is. Dit vereist een ratio weerstandsvermogen dat gelijk is of hoger is dan 1,5.
Deze paragraaf bevat op basis van wettelijke verantwoordingsregels de eerste vijf financiële kengetallen. De zesde is geen verplicht kengetal, maar vloeit voort uit de eigen Kadernota risicomanagement. De kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente.
| Kengetallen | Realisatie 2024 | Begroting 2025 | Realisatie 2025 |
|---|---|---|---|
| 1a Netto schuldquote | 20,4% | 37,8% | 23,6% |
| 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 16,9% | 34,0% | 18,2% |
| 2 Solvabiliteitsratio | 37,5% | 40,4% | 40,9% |
| 3 Structurele exploitatieruimte | 1,8% | 6,1% | 3,9% |
| 4 Grondexploitatie | 1,6% | 0,1% | 0,3% |
| 5 Belastingcapaciteit | 106,9% | 107,8% | 109,3% |
| 6 Weerstandsratio | 18,5 | 10,8 | 17,6 |
Beoordeling van de kengetallen
In de tabel hieronder is te zien welke waarden bij welke categorie (A, B of C) behoren, waarbij categorie A het meest financieel gezond is en categorie C het minst.
| Kengetal | Waarde kengetal Categorie A | Waarde kengetal Categorie B | Waarde kengetal Categorie C |
|---|---|---|---|
| 1. Netto schuldquote | <90% | 90-130% | >130% |
| 2. Solvabiliteitsratio | >50% | 20-50% | <20% |
| 3. Structurele exploitatieruimte | Begroting èn meerjarenbegroting | Begroting of meerjarenbegroting | Begroting en meerjarenbegroting |
| > 0% | > 0% | < 0% | |
| 4. Grondexploitatie | <20% | 20-35% | >35% |
| 5. Belastingcapaciteit | <95% | 95-105% | >105% |
| 6. Weerstandsratio | >1,5 | <1,5 | <1,5 |
In de Kadernota Risicomanagement is als norm bepaald dat:
Onze gemeente is financieel gezond als:
• Kengetal structurele exploitatieruimte (meerjaren-)begroting in categorie A zit, en
• Drie van de overige kengetallen zitten in categorie A, of
• Twee kengetallen zitten in categorie A en twee in categorie B.
Onze gemeente is matig financieel gezond als:
• Drie kengetallen zitten in categorie A gecombineerd met structurele exploitatieruimte (begroting en meerjarenraming) en weerstandsvermogen beide in B of
• Drie kengetallen zitten in categorie B of
• Eén kengetal zit in categorie B en één in categorie C.
Onze gemeente is financieel het minst gezond als:
• Twee of meer kengetallen zitten in categorie C.
Onze kengetallen scoren in de volgende categorieën:
| Kengetallen | Realisatie 2024 | Begroting 2025 | Realisatie 2025 |
|---|---|---|---|
| Netto schuldquote | A | A | A |
| Solvabiliteitsratio | B | B | B |
| Structurele exploitatieruimte | A | A | A |
| Grondexploitatie | A | A | A |
| Belastingcapaciteit | C | C | C |
| Weerstandsratio | A | A | A |