Paragrafen

Lokale heffingen zijn een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. In deze paragraaf geven we inzicht in de opbrengsten uit lokale heffingen, de ontwikkeling van de tarieven en de gevolgen voor de lokale lastendruk. We maken onderscheid tussen heffingen waarvan de opbrengst is bedoeld om specifieke kosten te dekken, zoals de rioolheffing en afvalstoffenheffing, en algemene belastingen, zoals de onroerendezaakbelastingen, toeristenbelasting en forensenbelasting. Deze inkomsten dragen bij aan het voorzieningenniveau en de uitvoering van gemeentelijke taken.

Uitgangspunt is dat de tarieven voor gemeentelijke belastingen en rechten jaarlijks worden aangepast met de vastgestelde indexering. Voor 2027 bedraagt deze indexering 3,15%. Voor kostendekkende heffingen, zoals de rioolheffing en afvalstoffenheffing, geldt dat de tarieven worden gebaseerd op de geraamde kosten. In het coalitieakkoord 2026 - 2030 is opgenomen dat de gemeente financieel gezond wil blijven en inkomsten en uitgaven meer in evenwicht wil brengen. Dat vraagt om een zorgvuldige afweging van de lokale lastendruk, het gewenste voorzieningenniveau en de financiële positie van de gemeente.  Verder wordt in 2026 een nieuw Gemeentelijk rioleringsplan (vGRP) vastgesteld. Welke gevolgen dat heeft voor de tarieven rioolheffingen, was bij het opstellen van deze paragraaf nog niet bekend.

Onderstaand overzicht toont de geraamde opbrengsten van de belangrijkste lokale heffingen in meerjarig perspectief. Ter vergelijking zijn ook de meest recente realisatiecijfers en begrotingsramingen opgenomen.

In 2027 worden de meeste gemeentelijke belastingen en rechten verhoogd met de vastgestelde indexering van 3,15%. Voor de rioolheffingen geldt dat aan de hand van het in 2026 nieuw vast te stellen GRP de tarieven voor 2027 worden bepaald. Omdat deze nog niet bekend zijn, gaan we in deze paragraaf uit van de tarieven voor 2026, geïndexeerd met 1,9% (op basis van het vGRP 2022 – 2026).

In het coalitieakkoord 2026 - 2030 is opgenomen dat de toeristenbelasting wordt verhoogd, waarbij we de sector voor een periode van minimaal vier jaar duidelijkheid geven over de hoogte van de toeristenbelasting. De raad heeft deze verhoging vastgesteld: het tarief toeristen- en watertoeristenbelasting 2027 bedraagt € 2,61 per persoon per overnachting/etmaal, een extra verhoging van € 0,49 ten opzichte van het eerder voorgestelde tarief. Deze extra verhoging blijft tot en met 2030 nominaal ongewijzigd; in die periode indexeren we uitsluitend het basistarief.

De hiermee gerealiseerde extra opbrengst zetten we via de nieuwe bestemmingsreserve "Investeringen Agenda Toerisme" in voor investeringen vanuit de Agenda Toerisme. Deze reserve blijft ook na 2030 bestaan en wordt structureel gevoed met de dan geldende meeropbrengst. Het verloop van de reserve is opgenomen in het overzicht reserves. We werken de spelregels van de reserve nader uit en stemmen met de recreatiesector een investeringsagenda en convenant af.

Daarnaast onderzoeken we in deze raadsperiode of aanvullende maatregelen nodig zijn om inkomsten en uitgaven meer in evenwicht te brengen. Het gaat onder meer om een mogelijke verhoging van de OZB en forensenbelasting en het verruimen van betaald parkeren. Als verhogingen nodig zijn, is het uitgangspunt dat de belastingtarieven van Schouwen-Duiveland onder het Zeeuwse gemiddelde blijven.

Voor de OZB en de forensenbelasting geldt dat de definitieve tarieven mede afhankelijk zijn van de ontwikkeling van de WOZ-waarden. Na afronding van de herwaardering stelt de raad de tarieven definitief vast.

Hieronder een tabel met de ontwikkeling van de belangrijkste belastingtarieven.

Voor rechten en heffingen geldt dat de geraamde opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de geraamde kosten. In dit onderdeel geven we per heffing inzicht in de kostendekkendheid. De berekeningen zijn gebaseerd op de geraamde baten, lasten en toe te rekenen kosten, zoals overhead en btw. Het gaat om de volgende heffingen: 

•    Scheepvaartrechten 
•    Rioolheffingen 
•    Afvalstoffenheffing en reinigingsrechten 
•    Lijkbezorgingsrechten 
•    Leges
•    Naheffingsaanslag parkeerbelasting

Hierna maken wij per heffing het percentage kostendekkendheid inzichtelijk en geven we een korte tekstuele toelichting.  

Gemeenten kunnen op grond van de Invorderingswet 1990 kwijtschelding verlenen voor gemeentelijke heffingen. De gemeente verleent kwijtschelding voor de afvalstoffenheffing, met uitzondering van extra aangevraagde containers, en voor het gebruikersdeel van de rioolheffing, met uitzondering van extra waterverbruik.

Alleen natuurlijke personen komen voor kwijtschelding in aanmerking. De kwijtscheldingsnorm bedraagt 100%. Een deel van de aanvragen wordt geautomatiseerd getoetst via de Stichting Inlichtingenbureau. De overige aanvragen worden handmatig beoordeeld.

De uitgaven als gevolg van kwijtschelding zijn meerjarig begroot op € 135.806 per jaar. 

De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing bestaat uit:

• Het gemeentelijke beleid over de weerstandscapaciteit en de risico’s;
• Een overzicht van reserves en voorzieningen om risico’s af te wenden;
• Een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;
• Een inventarisatie van de risico’s.

In deze paragraaf gaan we in op de ontwikkelingen van deze vier punten.

We baseren deze paragraaf op de Kadernota Risicomanagement & Rechtmatigheidsverantwoording 2019-2023 en uitgangspunten uit de begroting.

We voorzien risico’s in het niet ontvangen van betalingen voor geleverde diensten, belastingen en andere baten of terugbetalingen van uitkeringen voor bijvoorbeeld levensonderhoud. Hiervoor zijn twee financiële voorzieningen gevormd. Op basis van vaste rekenmethodieken wordt de omvang bepaald en gevoed uit de exploitatie.
Verder is er een voorziening gevormd ter dekking van kwantificeerbare financiële risico’s binnen de bouwgrondexploitatie.

Een risico is een mogelijke gebeurtenis met een gevolg voor de organisatie. Met behulp van een risicomanagementinformatiesysteem prioriteert, analyseert en beoordeelt de gemeentelijke organisatie risico's op systematische wijze. Op basis van de inventarisatie is een risicoprofiel opgesteld. Het onderstaande overzicht toont de tien grootste financiële risico's en de som van de overige risico’s. Onderaan de tabel is het totaalbedrag voor deze overige risico’s opgenomen.

Alle voor ons bekende relevante risico's zijn opgetekend. Wij onderzochten wat de beheersmaatregelen zijn en wat vervolgens de restrisico's zijn (impact). De restrisico's zijn qua hoogte gecategoriseerd in vijf rubrieken:
5   > € 500.000
4    € 250.000 - ≤ € 500.000
3    € 100.000 -≤ € 250.000
2    € 25.000 -≤ € 100.000
1    < € 25.000
We hebben ons ook de vraag gesteld hoe vaak kan zich het risico voordoen in een bepaalde periode (kans).

De beschikbare weerstandscapaciteit is de verzamelterm van alle middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om financiële tegenvallers te dekken. Het gaat om buffers in het eigen vermogen respectievelijk in de exploitatie. Buffers die we vrij kunnen maken dan wel beschikbaar laten komen om niet-begrote kosten die substantieel zijn te dekken, zonder dat dit gevolgen heeft voor het beleid en de uitvoering van taken.

De weerstandscapaciteit is eind 2027 als volgt:

Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij horende benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven.

      Ratio weerstandsvermogen          =      Beschikbare weerstandscapaciteit        =         60.571.000         =     13,2
                                                                                         Benodigde weerstandscapaciteit                        4.577.000

Wij streven een weerstandsvermogen na dat tenminste ruim voldoende is. Dit vereist een ratio weerstandsvermogen dat gelijk is aan of hoger is dan 1,5.

Deze paragraaf bevat op basis van wettelijke verantwoordingsregels de eerste vijf financiële kengetallen. Het zesde kengetal is geen verplicht kengetal, maar vloeit voort uit de eigen Kadernota risicomanagement. De kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente.

Onderstaand overzicht geeft een beeld van de wijze waarop onze kapitaalgoederen zijn ondergebracht in beheerplannen en zijn vertaald in de begroting. Bij de kolom achterstallig onderhoud is aangegeven of in deze beleidsdocumenten een achterstand is gerapporteerd.

Algemeen
Het beheer van het gemeentelijke wegennet is een dynamisch proces tussen strategisch beheer en operationeel beheer. Strategisch beheer richten we op lange termijn onderhoud en de afstemming van middelen, terwijl we operationeel beheer richten op uitvoering en monitoring van jaarlijks onderhoud. Beide processen worden de komende jaren geoptimaliseerd om te zorgen voor een effectief en toekomstbestendig wegbeheer.

Kwaliteit
Met een tweejaarlijkse wegeninspectie en bijbehorende maatregeltoets houden we de toestand en kwaliteit van onze wegen in het oog. Het proces voor het inspecteren en bepalen van de maatregelen is in afgelopen periode sterk verbeterd en zetten we door naar de komende periode. Hierdoor zijn de geplande maatregelen verder vooruit te plannen en kan de afstemming met de andere beheersassets op de juiste wijze goed worden gelegd.

Financiën
In het beheer- en beleidsplan wegen 2023-2027 is ervoor gekozen om voornamelijk met exploitatiebudgetten te werken. Herinrichtingsprojecten verwerken we via integrale afweging bij de begroting of bieden we aan via separate voorstellen.

Voorziening achterstallig onderhoud wegen
Bij de jaarrekening 2022 hebben we een voorziening achterstallig onderhoud wegen gevormd ter hoogte van € 375.000. De verwachte uitgaven van de voorziening waren gepland in 2023 en 2024. Door langere benodigde voorbereidingstijden is het niet gelukt om deze voorziening in te zetten om de achterstand in te lopen. Hierdoor is de planning bijgesteld om de achterstand weg te werken in 2026.

Risico’s
Er blijft altijd een risico dat door niet tijdig gesignaleerde gebreken aan de weg schade of ongevallen kunnen ontstaan. Dit neemt naar verwachting toe als gevolg van klimaatverandering. Door klimaatverandering ontstaan er hevigere regenbuien en langere periodes van droogte die de kwaliteit van de wegen aantasten. Het risico op schade en ongevallen door gebreken aan de verhardingen ondervangen we zoveel mogelijk door het uitvoeren van weginspecties, waarbij schadebeelden worden vastgelegd. Gebreken van ernstige aard verhelpen we uiteraard direct. 

Algemeen
Aandacht voor water hoort bij het inrichten van de fysieke leefomgeving en het borgen daarvan draagt bij aan de gezondheid van de inwoners van Schouwen-Duiveland. De zorgplicht voor stedelijk afvalwater is een gemeentelijke taak, vastgelegd in artikel 2.16, lid 1 van de Omgevingswet (voorheen de Wet milieubeheer). Vanuit de Wet milieubeheer lag de verplichting voor gemeenten om een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) op te stellen, waarin zij hun beleid voor de rioleringszorg vaststellen. Voor de gemeente Schouwen-Duiveland is deze in 2022 opgesteld voor de periode 2022 tot en met 2026. In dit GRP beschrijft de gemeente hoe ze van 2022 t/m 2026 invulling geeft aan haar watertaken en een  onderbouwing van de rioolheffing.  Hierbij is ook een doorkijk gemaakt naar toekomstige jaren.  Het nieuwe GRP, voor de periode 2027 - 2031 leggen we in het vierde kwartaal 2026 separaat aan u voor.

Financiën 
Voorziening groot onderhoud riolering

Binnen de voorziening groot onderhoud riolering zijn  vanuit het huidige GRP voor de begrotingsjaren 2027 tot en met 2030 de volgende mutaties geraamd:

Algemeen
Groen is geen luxe of alleen decoratie en aankleding maar bittere noodzaak. We moeten veel meer in functie van bomen en groen gaan denken, zoals schaduw, koeling, waterbuffering en biodiversiteit. Concreet betekent dit inheemse bomen kiezen en het aanplanten van beplanting die een bijdrage leveren aan insecten, bijen en hommels. In het algemeen worden vaak de negatieve kanten belicht van bomen en zijn mensen nog te weinig bewust van de voordelen. Bomen zijn de “airco’s” van de omgeving maar ook de “parasols”. Groen geeft beleving van de seizoenen, draagt bij aan de gezondheid van mensen en geeft verkoeling en zorgt voor plekken met sociale ontmoeting. Ook speelt vaak nog het “netheidssyndroom”. Voor de natuur mag het best wat rommeliger zijn wat bijdraagt aan soortenrijkdom. Uiteraard vergt dat uitleg en maatwerk aan bestuurders en inwoners. Daarnaast is de Europese Natuurherstel sinds 2024 van kracht. Voor stedelijk geldt de volgende regel: Het tegengaan van nettoverlies aan stedelijk groen en het vergroten van boombedekking in dorpen. Dit houdt concreet in dat vanaf 2026 de boomkroonbedekking niet meer mag afnemen, en ná 2030 moet deze aantoonbaar stijgen. Hierbij kan de richtlijn 3-30-300 ons als gemeente helpen en deze norm verder te implementeren.  De regel houdt in dat we vanuit elk huis: 3 grote bomen zien, 30% kroonbedekking in de buurt en op maximaal 300 meter een groter groengebied bereikbaar is. De ambities en kansen zijn vastgesteld in het groenbeleidsplan die we de komende jaren waar moeten maken.

Kwaliteit 
Iedere maand wordt er een uitgebreide meting gedaan naar de kwaliteit van de openbare ruimte. Voor het openbaar groen betekent dit, dat we het onderhoud in centra op kwaliteitsniveau A uitvoeren (volgens de CROW-kwaliteitscatalogus). In de woon- en verblijfsgebieden hanteren we kwaliteitsniveau B. Over het algemeen wordt het ambitieniveau gehaald. Dit geldt voor ons eigen uitvoeringsbedrijf / de aannemerscombinatie Trots en de Zuidhoek. Uiteraard moeten we alle partijen scherp houden en aanspreken als de kwaliteit niet wordt behaald. De uitdaging is wel steeds om vakmensen aan te nemen en de langdurige droogteperiodes in de zomer. Dat geldt niet alleen voor nieuw aangeplant groen maar ook voor bestaand groen. En dat ook nog voldoende zoet water kunnen vinden om in de waterbehoefte te kunnen voorzien.

Financiën
Met het vaststellen van het nieuwe groenbeleidsplan zijn de onderhouds- en vervangingsbudgetten goed verankerd. Vanwege de switch in het maaibeleid (meer maairondes) halverwege het seizoen geeft dit wel financiële gevolgen. Hierbij is het uitgangspunt om die binnen de bestaande budgetten op te vangen.

Het speelruimtebeleid wordt in 2026 vernieuwd, maar de besluitvorming hierover vindt begin 2027 plaats  en daardoor te laat om te verwerken in de begroting 2027.

Voor 2027 zijn wel al middelen nodig om de meest urgente werkzaamheden uit te voeren.
Het gaat hierbij om knelpunten in veiligheid en kwaliteit.  Hiervoor is naar verwachting € 100.000 nodig om noodzakelijke vervanging uit te voeren. Daarnaast is voor de vernieuwing van drie speelterreinen in 2027 een bedrag van € 150.000 nodig. De selectie van deze terreinen is gebaseerd op de huidige staat van het areaal, signalen uit inspecties en beheer en de reguliere vervangingsopgave, waarbij locaties met de hoogste urgentie en kwaliteitsachterstand als eerste worden aangepakt.

Deze kosten opgenomen op de lijst te honoreren prioriteiten  bij deze begroting.

De financiële consequenties na 2027 worden meegenomen bij de besluitvorming over het nieuwe speelruimteplan.

Binnen de voorziening speelruimtes zijn voor de begrotingsjaren vanuit het huidige plan de volgende mutaties geraamd:

Algemeen
Wij bezitten een relatief groot aantal gebouwen. Deze gebouwen moeten op een adequate manier worden beheerd, geëxploiteerd en onderhouden. Het onderdeel Centrale Beheersorganisatie Gebouwen (CBG), onderdeel van het ingenieursbureau, is hiervoor verantwoordelijk. Voor het onderhoud werken we met een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) per gebouw. Deze onderhoudsplanning gaan wij in 2026 actualiseren.

Kwaliteit
De raad bepaalde met het vaststellen van de meerjarige onderhoudsplanning 2019-2028 het kwaliteitsniveau van het uit te voeren onderhoud. Het uitgangspunt hierbij is vervanging van het bestaande, sober en doelmatig. Dit houdt in dat we per gebouw bekijken welke onderhoudsactiviteiten uitgevoerd moeten worden om het huidige gebruik ongehinderd voortgang te laten vinden en geen achterstallig onderhoud te laten ontstaan. Uiteraard doen we dat binnen deze kaders zo duurzaam mogelijk. Bij geplande  vervangingen kijken we naar de meest duurzame en energiezuinige oplossing die binnen de beschikbare financiële middelen mogelijk is. Ook voeren we zo veel mogelijk gecombineerd uit door onderdelen door te schuiven of juist naar voren te halen. 

Financiën
Binnen de voorziening onderhoud gemeentelijke gebouwen zijn vanuit de huidige onderhoudsplanning (2019-2028) voor de begrotingsjaren 2027 tot en met 2030  de volgende mutaties geraamd:

Algemeen
Voor de periode 2024 tot en met 2033 hanteren we een beheerplan voor de openbare verlichting. Dit draagt bij aan het behalen van doelstellingen, bijvoorbeeld energiebesparing en lichthinder. Gekozen is voor het scenario “Optimaal en Duurzaam”, dat een evenwicht biedt tussen kwaliteit, duurzaamheid en financiële haalbaarheid.

Kwaliteit
In de periode 2026-2029 gaat het vervangen van de armaturen naar LED door en is aan het einde van de periode het minimaal 95% van de armaturen vervangen of aangepast. Ook zijn meer gebieden voorzien van verlichting met de juiste kleurtemperatuur en kleurweergave, waardoor zowel het veiligheidsgevoel van inwoners als de beleving van toeristische gebieden zal zijn verbeterd. Daarnaast moet er een duidelijke afname merkbaar zijn van lichthinder en lichtvervuiling.

Financiën
Conform het beleidsplan Openbare Verlichting verantwoorden we alle lasten op het gebied van openbare verlichting op exploitatiebudgetten.

Risico’s
De belangrijkste risico’s die invloed hebben zijn sterk wisselende energieprijzen, snelle technologische ontwikkelingen rond slimme verlichting, strengere natuurwetgeving en operationele storingen of onderhoudspieken. Voor 2027 verwachten we dat energieprijzen nog steeds schommelen maar minder zwaar drukken door de inzet van led en dimregimes. Bij de uitvoering van het beleid evalueren en beoordelen we op de effecten uit deze risico’s en of bijsturen in het proces nodig of wenselijk is.

Algemeen
Voor het beheer van objecten zoals onder meer beweegbare- en vaste bruggen, duikers en muren is het beheerplan Civiele Kunstwerken en Inrichtingselementen opgesteld. Het plan is gestart in 2026 en loopt tot en met 2030 en geeft richting aan onderhoud en vervanging dat van toepassing is op dit type fysieke assets. Het doel is de veiligheid, functionaliteit en leefbaarheid van de openbare ruimte te waarborgen, met oog voor duurzaamheid en kostenbeheersing. 

Kwaliteit
We streven ernaar dat de objecten veilig, betrouwbaar en functioneel ingezet worden. Voor het grootste deel van de objecten werken we met beeldkwaliteit B als basisniveau. Bij bijzondere locaties, zoals dorpscentra en toeristische plekken, houden we kwaliteitsniveau A aan. De kwaliteit wordt geborgd door periodieke inspecties en monitoring, zodat we tijdig onderhoud kunnen uitvoeren.

Financiën
De financiële consequenties van het beheerplan zijn vanaf de begroting 2026 meerjarig in de begroting verwerkt.  We rapporteren hierover via de reguliere PenC cyclus (bij bestuursrapportages, financiële rapportages en de jaarrekening).

Risico’s
De voornaamste risico’s zijn onverwachte gebreken bij oudere kunstwerken, stijgende materiaal- en energieprijzen en vertragingen door schaarste op de aannemersmarkt. Daarnaast kunnen strengere wet- en regelgeving zorgen voor aanvullende maatregelen en kosten. We verwachten dat deze risico’s beheersbaar zijn dankzij tijdige inspecties en het reserveren van voldoende middelen in de begroting. We houden nadrukkelijk rekening met deze risico’s, zodat we waar nodig kunnen bijsturen.

Algemeen
Regulier onderhoud
Het reguliere onderhoud in de havens van de gemeente voeren wij uit samen met onze partner Van der Straaten. Hierbij hanteren wij het uitgangspunt én de resultaatafspraak: schoon, heel en veilig.
•    Schoon: kades, steigers en voorzieningen zijn vrij van vuil en afval.
•    Heel: objecten en installaties verkeren in goede staat en functioneren naar behoren.
•    Veilig: de havenomgeving is veilig voor gebruikers, bezoekers en personeel.

Het dagelijks beheer van de havens berust bij de gemeentelijke havenmeesters.

Projectmatig onderhoud
Naast het reguliere onderhoud voeren wij projectmatig onderhoud uit op basis van een meerjarenonderhoudsplanning (MJOP).

•    Grote of specialistische werkzaamheden, zoals vervanging of renovatie van havenfaciliteiten, plannen we tijdig in.
•    Deze werkzaamheden zijn gericht op het duurzaam in stand houden en verbeteren van de havens.

Glooiingen
Het Plan Van Aanpak Glooiingen behelst een uitvoeringsplanning voor 26 glooiingen in de havens van Schouwen-Duiveland voor de periode 2024 - 2034.  Het plan bestaat uit locatiespecifieke hersteladviezen voor zes havenlocaties, inclusief een koppeling aan beleids- en ontwikkelplannen. De uitvoeringsplanning is opgesteld door het cluster Beheer, waarbij de prioriteiten uit het onderzoek zijn getoetst aan vastgesteld beleid en afgestemd op korte- en langetermijnontwikkelingen. 

Baggeren
De gemeente is verantwoordelijk voor het op diepte houden van de vaarwegen, ligplaatsen en havenbekkens binnen haar beheergebied. Om deze verantwoordelijkheid gestructureerd en doelmatig uit te voeren, beschikken we over een baggerbeheerplan en uitvoeringsplanning voor de periode 2024 - 2035.

Door periodiek te baggeren volgens het plan zorgen we ervoor dat scheepvaart, recreatie en economische activiteiten in de havens en vaarwegen veilig en duurzaam kunnen plaatsvinden.

Financiën
Havens
In 2019 stelde de raad het investeringsplan vast en stelde investeringskredieten beschikbaar voor een periode van tien jaar.  Mochten hier wijzigingen in plaatsvinden verwerken we dit in de komende financiële rapportages.

Baggeren 
Binnen de voorziening baggerbeheerplan zijn voor de begrotingsjaren  zowel stortingen als uitgaven begroot.  Vanuit het oorspronkelijke plan staat echter  pas in 2031 het volgende baggerwerk op de planning. Wel is het zo dat we voor de monding Brouwershaven wellicht in 2027 nog werkzaamheden moeten verrichten. Dit is afhankelijk van de inspectie die we in het najaar 2026 uitvoeren.  De actualisatie van de jaarschijven (geplande uitgaven) verwerken we via de financiële rapportage 2026.

Glooiingen
We zijn bezig met de voorbereiding van de aanbesteding van de eerste locaties. de verwachting is dat we in 2027 de eerste locaties gaan uitvoeren. Bij de komende financiële rapportages ramen we dan de desbetreffende kredieten. De dekking van de kapitaallasten hiervan is al geregeld in het besluit kostendekkendheid havens van maart 2024.

We zijn gestart met meer integraal werken in de openbare ruimte. Dat  houdt in dat we steeds per wijk of kern de gehele opgave in de buitenruimte in één keer aanpakken. Van ondergrondse infrastructuur (riool, kabels- en leidingen) tot en met groenaanleg, klimaatadaptieve maatregelen en waterbeheer.  Deze aanpak vraagt de nodige gezamenlijke aanpak van beheerders, nutsbedrijven en civiele en groene projectleiders, maar heeft wat ons betreft de toekomst.  
Daarnaast actualiseren we waar nodig de beleidsplannen en actualiseren de areaaldata die steeds belangrijker worden voor een goed onderhoud van de buitenruimte. 

De paragraaf Financiering is één van de verplichte paragrafen die het BBV voorschrijft en bevat de beleidsvoornemens voor het beheer van de financieringsportefeuille, het inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan de bedrijfsmiddelen en de taakvelden wordt toegerekend, alsmede de financieringsbehoefte voor het komende begrotingsjaar en het meerjarig perspectief.

Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet is ingesteld als instrument om de renterisico’s binnen de vlottende schulden te beheersen. Voor het rood staan op de bankrekeningen geldt een maximum bedrag. De wettelijke toegestane omvang bedraagt 8,5% van de jaarbegroting (totale lasten inclusief dotaties aan reserves) bij aanvang van het dienstjaar. Per kwartaal houden wij dit bij. Dit houdt in dat de gemeente bij overschrijding van de omvang na twee kwartalen een lening moet afsluiten. Tot op heden is er sprake van overliquiditeit en hoeven we geen leningen aan te trekken.

Berekening van de kasgeldlimiet begrotingsjaar 2027: 

Koersrisico is aanwezig als de waarde van de financiële vaste activa (aandelen en obligaties) van de gemeente dalen door negatieve koersontwikkelingen. Het treasurystatuut bepaalt dat de gemeente geen gebruik mag maken van producten waarbij een koersrisico aanwezig is. Binnen de financiële activa doet dit zich niet voor.

Kredietrisico is het risico op een waardedaling van een vordering door het niet (tijdig) na komen van de verplichtingen door financiële instellingen. Binnen het Treasurystatuut is dit risico beperkt doordat alle financiële instellingen onder het regime van de Nederlandse Bank moeten vallen of onder EER toezicht moeten staan en over ten minste een A-rating dienen te beschikken bij het aangaan van financiële verplichtingen. Ook is bepaald dat overtollige middelen eerst worden afgeroomd en worden uitgezet binnen ‘s Rijksschatkist. Daarnaast kan het risico worden beperkt door het stellen van zekerheden. Onze gemeente heeft dit niet gedaan. De uitgezette leningen zijn volledig afgesloten bij instellingen in Nederland.

De financieringspositie geeft inzicht in de ontwikkeling van het wel of niet aangaan van leningen. Hierbij houden wij rekening met de investeringen en de beschikbare interne en externe liquide middelen. Voor het bepalen van de financieringsbehoefte gaan wij uit van de te verwachten investeringen en de realisatie daarvan, de omvang van de eigen liquide middelen en  met de beschikbare middelen vanuit het Rijk.

Liquiditeitspositie
Onze gemeente heeft op dit moment een ruime liquiditeitspositie. Op basis van de begrote vervangingsinvesteringen, de reeds lopende investeringen 2027-2030 en de investeringen uit de lijst te honoreren prioriteiten kunnen de uitgaven voorlopig worden gedaan op basis van interne financiering.

Voor het begrotingsjaar 2027 verwachten wij op dit moment geen nieuwe leningen aan te hoeven trekken. Dit blijft echter afhankelijk van de daadwerkelijke uitvoering van de voorgenomen investeringen en de daarmee samenhangende looptijd, beschikbare capaciteit en menskracht. Op het moment dat dit zich voordoet zullen wij overgaan tot het afsluiten van nieuwe leningen.

Bij volledige uitvoering van alle voorgenomen investeringen zal dit vanaf begrotingsjaar 2027 leiden tot lagere rentebaten uit 's Rijksschatkist en vervolgens tot een toename van rentelasten als gevolg van het aantrekken van nieuwe leningen. We houden er derhalve rekening mee dat er vanaf 2028 nieuwe leningen zullen moeten worden aangetrokken. Als we alle voorgenomen investeringen conform planning uitvoeren, betekent dit dus dat de overtollige middelen in 's Rijksschatkist ultimo 2027 vrijwel zullen zijn uitgeput en er vanaf dat moment nieuwe leningen zullen moeten worden aangetrokken met tot gevolg een extra structurele last van € 0,3 miljoen in 2028 oplopend naar structureel € 0,9 miljoen in 2030. Deze geraamde rentelasten zijn opgenomen op de stelpost voor extra rentelasten.

Leningportefeuille 
De leningportetefeuille bestaat op dit moment uit verschillende leningen die bij diverse banken en provincies zijn afgesloten. De rente op deze leningen varieert van 0,08 % tot 4,09%. De rentelast is gemiddeld 1,68% en ten opzichte van de huidige rente op de financieringsmarkten laag te noemen. Dit wordt veroorzaakt doordat een groot deel van de leningen zijn aangegaan in een periode dat de rente erg laag was.

Het renteschema is een verplicht onderdeel binnen de BBV en geeft inzicht in de wijze waarop de rentelasten aan investeringen, grondexploitaties en de taakvelden wordt toegerekend. Met behulp van onderstaande tabel is het (rente) omslagpercentage vastgesteld.

In het Treasurystatuut zijn de risico’s ten aanzien van vreemde valuta’s uitgesloten door uitsluitend leningen te verstrekken, aan te gaan of te garanderen in Euro’s. Het valutarisico is hierdoor binnen onze gemeente niet aanwezig.

De informatievoorziening met betrekking tot de activiteiten op het gebied van het Treasury beleid en de verantwoording daarover vindt plaats in de begroting, via begrotingswijzigingen en de jaarrekening. De provinciale toezichthouder (provincie Zeeland) ontvangt jaarlijks de verantwoordingsinformatie over de treasuryactiviteiten eveneens via de begroting en de jaarrekening en tussentijds indien sprake is van een overschrijding van de kasgeldlimiet en/of renterisiconorm.

Inleiding
Strategische bedrijfsvoering is een belangrijke factor om de doelen te realiseren. Met een sterke bedrijfsvoering en goede dienstverlening zijn we een gemeente die maatschappelijk opgaven realiseert, die presteert, beloftes nakomt en in verbinding staat met de samenleving. 

We hebben als gemeente te maken met veel, grote en complexe uitdagingen waaraan we niet allemaal tegelijk kunnen voldoen vanwege fysieke ruimte, capaciteit en financiële middelen. De spanning hierop vraagt doorontwikkeling naar een wendbare en slagvaardige gemeente. Deze veranderopgaven vragen van ons: 

•    Focus aanbrengen en prioriteiten stellen.
•    Verder doorontwikkelen naar een wendbare en slagvaardige organisatie.
•    De dienstverlening naar een hoger plan tillen.
•    Samenwerking met inwoners, ondernemers en SDW-raden en andere (sociaal-maatschappelijke) partijen.
•    Het zijn en blijven doorontwikkelen van een aantrekkelijke organisatie om voor te werken.

Om deze veranderopgave te ondersteunen stelden we een Organisatieprogramma 2022-2026 op. Hierin staan 5 ambities centraal:

1.    Sterke teams
2.    Sterke bedrijfsvoering
3.    Ruimte voor participatie
4.    Aantrekkelijke organisatie
5.    Goed bestuurlijk-ambtelijk samenspel

Aan de hand van het vastgestelde nieuwe Coalitieakkoord Samen Koers Houden en de opbrengst uit het recentelijk gehouden medewerkersverbondenheidsonderzoek werken we aan een actualisatie van het Organisatieprogramma. Deze is eind 2026 gereed. Onze 5 ambities zijn daarin nog steeds onze speerpunten. Aanvullende activiteiten die hieruit voortkomen, betrekken we bij de Bestuursrapportage 2027.

In deze paragraaf nemen wij u mee in hoe we in 2027 uitvoering geven aan deze ambities.

Wat gaan de inwoners, ondernemers en de raad hiervan merken?
Met het optimaliseren van onze dienstverlening voelen inwoners en ondernemers zich gehoord en gezien en zich door de gemeente betrokken bij wat er in hun stad, dorp of wijk wordt aangepakt.

De raad ervaart een steeds hogere kwaliteit van de raadsstukken, wat ten goede komt aan het besluitvormingsproces. Ook ervaart de raad dat zij met een grotere informatiewaarde van de documenten in de beleids- en planning & control cyclus hun kaderstellende en controlerende rol nog beter kunnen vervullen. 

Voor de bedrijfsvoering nemen wij de volgende verplichte beleidsindicatoren op.

Een verbonden partij is een instelling buiten de eigen organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft.  Het is één van de vormen voor de gemeente om haar taken uit te (laten) voeren: eigen activiteiten, door een commerciële partij of door een verbonden partij.

Verbonden partijen zijn in elk geval alle gemeenschappelijke regelingen waaraan wij  deelnemen en alle naamloze en besloten vennootschappen waarvan we aandeelhouder zijn. 

Verbonden partijen leveren soms bestuurlijk complexe verhoudingen op, omdat de gemeente zowel bestuurder als klant is. Bovendien zijn meestal meerdere partijen onderdeel van de verbonden partij. Wij  zijn dan niet de enige bestuurder en niet de enige klant. Wij moeten onze bestuurlijke doelen en wensen afstemmen met die van de andere deelnemers. Dit maakt de aansturing soms complex.

Voordelen van verbonden partijen zijn de grotere schaal en de regionale aanpak van een regionaal onderwerp. In deze paragraaf leest u het totaaloverzicht van de verbonden partijen.

In deze paragraaf benoemen we ook de eventuele risico’s die wij lopen. Als de risico’s substantieel en financieel van belang zijn, benoemen we die ook de Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

De Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) is per 1 juli 2022 gewijzigd, met als doel de democratische legitimatie van samenwerkingsverbanden tussen decentrale overheden te versterken. De wetswijziging beoogt de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden, provinciale staten en algemene besturen van waterschappen te vergroten bij de uitvoering van taken die zijn ondergebracht in gemeenschappelijke regelingen. Om de versterking te bereiken, wordt een aantal bestaande instrumenten van de volksvertegenwoordiging aangepast en uitgebreid.  De wetswijziging benadrukt het belang van een actieve rol van de gemeenteraad bij de kaderstelling en het toezicht op verbonden partijen. Gemeenteraden worden gestimuleerd om, waar mogelijk, gezamenlijk op te treden om de bestuurlijke sturing binnen samenwerkingsverbanden te versterken.

De Vereniging Zeeuwse Gemeenten (VZG) heeft een provinciale juridische werkgroep ingesteld ter ondersteuning van gemeenten, provincie en waterschap bij het actualiseren van de gemeenschappelijke regelingen in het kader van de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr). De wettelijke deadline voor het doorvoeren van deze aanpassingen was gesteld op 1 juli 2024. Op dit moment zijn nog niet alle regelingen aangepast met de gewijzigde wetgeving.

Er zijn vier categorieën om verbonden partijen te onderscheiden: gemeenschappelijke regelingen, vennootschappen en coöperaties, stichtingen en verenigingen en overige verbonden partijen. Per partij geven we het publieke, bestuurlijke en financiële belang aan.

Op 12 december 2024 is de nota grondbeleid vastgesteld. De nieuwe nota grondbeleid is geschreven op basis van de nieuwe Omgevingswet en veranderingen in jurisprudentie en regelgeving.

Met de nota grondbeleid beogen wij:
•    Onze strategische ruimtelijke (en maatschappelijke) doelen te realiseren door;
a.    het gewenste ruimtegebruik te realiseren;
b.    de gewenste ruimtelijke kwaliteit te bevorderen;
•    Te zorgen voor een rechtvaardige verdeling van kosten en opbrengsten (tussen eigenaren, exploitanten, gebruikers en de gemeente);
•    De gemeentelijke financiële risico’s van ruimtelijke ontwikkelingen te beheersen.

Grondbeleid is in zowel juridisch als financieel opzicht instrumenteel van aard en is volgend ten aanzien van de doelstellingen, die de gemeente heeft gesteld met betrekking tot sectoraal gerichte beleidsvelden, zoals volkshuisvesting, werkgelegenheid en maatschappelijke ontwikkeling. Grondbeleid is ondersteunend aan de (ruimtelijke) ambities en doelstellingen van marktpartijen en particulieren, maar uiteraard ook aan de doelstellingen van de gemeente, zoals omschreven in gebiedsgerichte programma’s en beleidsnota’s.

Bij ruimtelijke ontwikkelingen zien we het als onze publieke taak om zoveel mogelijk regie te voeren, zodat we onze beleidsdoelstellingen zo goed mogelijk kunnen realiseren. Onze uitvoeringspraktijk laat zien dat we bij het voeren van ons grondbeleid kiezen voor flexibel maatwerk (dynamisch grondbeleid). Per project zoeken we naar de gewenste vorm van grondbeleid, actief, actief-faciliterend of facilitair, om verantwoord en gecontroleerd te kunnen sturen op de ruimtelijke ambities en beleidsdoelstellingen. Onze gemeente heeft als voorkeur een actieve houding voor een initiatief om haar beleid, visie of bestuurlijke ambities waar te maken. Als de markt een initiatief niet oppakt kan worden besloten grond en/of opstallen te verwerven. In dat geval zet de gemeente in op minnelijke verwerving waarbij op grond van de Omgevingswet een voorkeursrecht gevestigd kan worden. In het uiterste geval kan de gemeenteraad besluiten te onteigenen.

Wanneer we als gemeente facilitair optreden beperkt onze rol zich meestal tot het doorlopen van de ruimtelijke procedure om de plannen mogelijk te maken en het verhalen van gemeentelijke kosten op de ontwikkelende partij. De afspraken tussen de ontwikkelende partij en onze gemeente worden vastgelegd in een anterieure overeenkomst.

Bij verkoop van vastgoed hanteren we marktconforme prijzen, die door taxatie worden onderbouwd volgens de residuele grondwaardebepaling en/of comparatieve methode.

Kosten- en opbrengststijging 
In de grondexploitaties houden we rekening met onderstaande kosten- en opbrengstenstijgingen:

• Kostenstijging 2027–2030: 2,0%
• Opbrengst stijging 2027–2030: 1,0%

Bij de herziening van de grondexploitaties bij het opstellen van de jaarrekening 2025 is voor de jaarschijf 2026 rekening gehouden met 2% kostenstijging. Het blijkt dat de kostenstijging voor het bouw- en woonrijp maken ongeveer uitkomt op 9,5% in 2026. Deze grote stijging komt met name door de oorlog in het Midden-Oosten waardoor de prijs van asfalt enorm is gestegen. De stijging van de prijs voor asfalt heeft grote invloed op het prijsindexcijfer grond-, weg- en waterbouw (GWW).  Als gevolg hiervan neemt de winst van een aantal positief sluitende grondexploitaties af met ongeveer € 63.000. Daarnaast neemt het verlies van een aantal negatief sluitende grondexploitaties toe met ongeveer € 361.000. Hiervoor dient de voorziening bouwgrondexploitatie te worden verhoogd ten laste van de reserve woonconcepten en de algemene reserve ontwikkelingsbedrijf.  Op grond van bestendige gedragslijn verwerken we dit bij de eerstvolgende herziening van de grondexploitaties bij het opstellen van de jaarrekening 2026.

Rente 
Omdat wij de grondexploitaties 1 keer per jaar herzien (tijdens het opstellen van de jaarrekening) is voor de rente aangesloten bij het percentage zoals gebruikt bij de jaarrekening 2025, 2,7%. Bij de herziening van de grondexploitaties voor de jaarrekening 2026 hanteren wij ook de 2,7% die is opgenomen in de uitgangspunten voor de begroting 2027-2030. De disconteringsvoet voor de negatief sluitende plannen voor het bepalen van de hoogte van de verliesvoorziening bedraagt 2,0%, volgens de notitie grondbeleid van de Commissie Besluit Begroting en Verantwoording.

Grondprijzen 
De bouwgrondprijzen worden jaarlijks vastgesteld via de grondprijsbrief. De in de grondprijsbrief opgenomen prijzen toetsen we aan de huidige marktsituatie. Eind 2026 volgt het advies voor het vaststellen van de grondprijsbrief 2027.

Plancapaciteit woningbouw 
De regionale woningmarktafspraken met de provincie Zeeland en de Woondeal Zeeland vormen het kader voor de woningbouwopgave op Schouwen-Duiveland. Deze afspraken bieden ruimte voor de realisatie van 1.615 woningen, waaronder 300 woningen voor jongeren en ouderen en 235 woningen boven de regionale woningbehoefte tot 2030. We zetten daarbij in op voldoende betaalbare, passende en toekomstbestendige woningen die aansluiten bij de woonbehoefte van onze inwoners. In 2027 wordt dit afsprakenkader herijkt en verlengd tot 2035.

De mogelijkheid om 235 woningen boven de regionale behoefte te realiseren is gekoppeld aan een transitieopgave. Omdat de toekomstige woningbehoefte lager is ingeschat dan de gewenste plancapaciteit, is met de provincie afgesproken dat de gemeente anticipeert op een eventuele toekomstige overcapaciteit in de woningvoorraad. Daarom is in 2022 het transitiefonds ingesteld. Dit fonds maakt de extra woningbouw boven de regionale behoefte mogelijk en biedt de financiële basis om, als de woningbehoefte daar in de toekomst om vraagt, woningen uit de markt te nemen. Hiermee spelen we tijdig in op een mogelijke toekomstige sloop- en herstructureringsopgave, terwijl we nu voldoende ruimte creëren om in de huidige woningvraag te voorzien. Daarbij geven we prioriteit aan structuurversterkende locaties en werken we met een adaptieve woningbouwprogrammering, waarbij woningbouwplannen periodiek worden herijkt op basis van de actuele woningbehoefte. Het transitiefonds evalueren we in 2026.

De Natura-2000 gebieden Kop van Schouwen, Voordelta, Oosterschelde en Grevelingen zijn van grote ecologische waarde, maar beperken tegelijkertijd de mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkelingen. De aangescherpte stikstofjurisprudentie zet de uitvoerbaarheid van met name woningbouwprojecten verder onder druk.  Daarom brengen we de stikstofeffecten al in een vroeg stadium van nieuwe initiatieven in beeld en zoeken wij waar nodig afstemming met de provincie Zeeland en andere betrokken partijen. Zo vergroten we de kans dat woningbouwprojecten binnen de geldende wet- en regelgeving doorgang vinden. Tegelijkertijd blijft de stikstofproblematiek een belangrijke risicofactor voor de planning, uitvoerbaarheid en kosten van ruimtelijke ontwikkelingen.

Bedrijventerreinenprogramma
Het nieuwe bedrijventerreinenprogramma is in 2025 vastgesteld. We zetten in op het doorontwikkelen van sterke sectoren, duurzaamheid, een optimaal ondernemersklimaat en een balans op de arbeidsmarkt. Nieuwe bedrijven vestigen zich op het nieuw te realiseren bedrijventerrein Zierikzee Oost en bedrijven op bestaande kleinschalige bedrijventerreinen hebben onder voorwaarden een beperkte uitbreidingsruimte.

Voor de periode 2024 tot en met 2035 verwachten we een totale ruimtevraag vanuit reguliere bedrijventerreinsectoren van ongeveer 11 tot 20 hectare. Volgens het bedrijventerreinenprogramma is er in de periode 2024 tot en met 2032 een ruimtevraag van gemiddeld 0,8 tot 1,5 hectare per jaar. Voor de periode 2033 tot en met 2035 gemiddeld 0,5 tot 1,5 hectare per jaar.

In 2026 is de laatst beschikbare gemeentelijke bouwgrond geleverd op bedrijventerrein Gouwepoort. Er is weinig leegstand op de bedrijventerreinen.

Ten behoeve van het beoogde nieuwe bedrijventerrein "Zierikzee Zuidoost" is de structuurvisie Zierikzee aangepast en wordt in het najaar van 2026 een wijziging van het omgevingsplan ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. 

Tussentijdse winst
Voor de tussentijdse winstnemingen gebruiken we de Percentage of Completion (POC) methode. Voor zover gronden zijn verkocht en opbrengsten zijn gerealiseerd moet tussentijds naar rato van de voortgang van de grondexploitatie winst worden genomen. Daarmee moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

•    Het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat;
•    De grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht;
•    De kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd).

Uit onderstaande tabel blijkt op welke momenten er middelen vrijkomen zijn uit de grondexploitaties of er eerder genomen winstnemingen gecorrigeerd moeten worden. Omdat de correcties in het huidige boekjaar moeten plaatsvinden kunnen er negatieve winstnemingen ontstaan.

Algemene reserve OWB
De algemene reserve OWB vormen we voor verschillende doelen

a. Als financieel weerstandsvermogen voor het opvangen van onvoorziene tegenvallers in de exploitatie van bouwgrond. De reserve wordt gevoed door tussentijdse winstnemingen vanuit lopende grondexploitaties en exploitatieoverschotten van afgewikkelde plannen. Voor nadelige exploitatieresultaten vormen we ten laste van de reserve een voorziening.

b. Als buffer voor het eventueel afwaarderen van de boekwaarde van aangekocht strategisch vastgoed of (na het verliezen van de functie) af te stoten vastgoed indien de waarde op basis van de bestemming lager ligt dan de boekwaarde.

c. Als egalisatiefunctie voor de resultaten uit de exploitatie van gemeentelijk onroerend goed.

De algemene reserve OWB is bedoeld om tegenvallers in de grondexploitatie op te vangen. Deze reserve is vastgesteld op 5% van de omzet van de bouwgrondexploitatie per ultimo van een jaar. Met ‘omzet’ bedoelen we de boekwaarde op dat moment, plus de nog te verwachten kosten.  Voor de doelen die onder b) en c) zijn genoemd, mag de reserve OWB maximaal € 2,0 miljoen bedragen. Alles daarboven voegen we toe aan de algemene reserve van onze gemeente. 

De Wet open overheid (Woo) zorgt ervoor dat inwoners, bedrijven en organisaties makkelijker toegang krijgen tot overheidsinformatie. Overheden zijn verplicht om bepaalde informatie actief openbaar te maken. Daarnaast kunnen inwoners en organisaties informatie opvragen via een Woo-verzoek.

Gemeente Schouwen-Duiveland voldoet sinds 1 november 2024 aan de verplichtingen uit de eerste fase van actieve openbaarmaking.

De landelijke invoering van volgende fases van actieve openbaarmaking loopt vertraging op doordat landelijke voorzieningen nog niet gereed zijn. De gemeente bereidt zich ondertussen verder voor, zodat tijdig kan worden voldaan aan toekomstige verplichtingen.

Sinds 1 augustus 2026 beschikt de gemeente over een structurele Woo-coördinator. Deze functionaris coördineert de afhandeling van Woo-verzoeken, ondersteunt collega's bij vragen over openbaarheid van informatie en draagt bij aan de verdere ontwikkeling van de Woo binnen de organisatie.

De komende jaren voeren we actieve openbaarmaking verder in, handelen we Woo-verzoeken zorgvuldig af en borgen we de bijbehorende processen, rollen en verantwoordelijkheden. Daarnaast bereiden we ons voor op de invoering van de nieuwe Archiefwet per 1 januari 2027 en blijven we werken aan een goede informatiehuishouding. Zo werken we aan een open, transparante en toegankelijke overheid.

Het Rijk stelt structurele middelen beschikbaar voor de uitvoering van de Woo. Deze middelen zetten we in voor de uitvoering en verdere ontwikkeling van de Woo binnen de organisatie.

We beoordelen periodiek of de beschikbare middelen voldoende zijn om aan de wettelijke verplichtingen te voldoen. Eventuele aanvullende financiële gevolgen leggen we via de reguliere planning- en control cyclus voor aan de raad.

Onze gemeente werkt al jaren aan het opstellen en uitvoeren van masterplannen en stads- en dorpsvisies. De komende periode blijven we ons inzetten om alle projecten onder de vlag van masterplannen en stads- en dorpsvisies uit te voeren. Ook stellen we waar mogelijk nieuwe visies en/of uitvoeringsprogramma’s op. Dat doen we door de investeringsruimte voor de periode 2019-2029 en de middelen (€ 11.750.000) van het in november 2025 aangenomen amendement 'Budget reserveren vooruitvoering stads- en dorpsvisies en dorpsplannen' in te zetten voor de voorbereiding en uitvoering van diverse projecten. In deze paragraaf geven wij per kern inzicht in de lopende projecten, de planning en een toelichting op de inzet van de investeringsruimte. In het schema hierna vindt u het geactualiseerde financieel overzicht.

Voor de uitvoering van stads- en dorpsvisies hanteren we een uniforme, standaard aanpak:

• Stuurgroep: de uitvoering van stads- en dorpsvisies wordt per kern aangestuurd door een stuurgroep. De stuurgroep is opdrachtgever voor projecten en besluit over de advisering aan raad en college;
• Projectgroep: de projectgroep is opdrachtnemer van de opdrachten vanuit de stuurgroep en heeft de dagelijkse leiding over projecten. In de projectgroep neemt in ieder geval een vertegenwoordiging van de stads- of dorpsraad en de ondernemersvereniging deel en waar nodig ook een inwoner en/of ondernemer;
• In een enkel geval is er in een kern een specifieke werkgroep actief, die adviezen geeft aan de projectgroep voor het betreffende project.

Door het vervallen van een tweetal paragrafen is dit de 9e paragraaf geworden. Voor de vergelijkbaarheid met voorgaande jaren hebben de activiteiten in deze paragraaf dezelfde nummering behouden.