Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting

In de paragrafen hieronder wordt toegelicht welke dekkingen en prioriteiten in de begroting zijn opgenomen.

Deze dekkingen worden hieronder nader toegelicht:

Inzet stelpost reservering accres
In een eerder besluitvormingsproces informeerden we u over de stelpost reservering accres uit de septembercirculaire 2020. In deze circulaire werd vanaf 2025 een grote toename van het accres voorzien. Gezien de onzekerheden in de ontwikkeling van het gemeentefonds, reserveerden wij toen vanaf 2025 dit structurele bedrag op een stelpost. Hier is inmiddels een aantal keer een beperkte uitname uit gedaan. Er resteert echter nog steeds een structureel budget. Deze post is in het verleden aangehouden als dekking voor het onderzoek naar de Overige Eigen Middelen (OEM). In dit onderzoek kijkt het Rijk of onze inkomsten uit toeristenbelasting kunnen worden verevend met onze algemene uitkering. Het onderzoek over de herijking van het gemeentefonds heeft niet geleid tot een eenduidige rapportage, waardoor de fondsbeheerder niet heeft kunnen komen tot een gedragen advies aan de minister. Naar aanleiding daarvan heeft de minister besloten om de herijking van het gemeentefonds voorlopig te bevriezen en een nader onderzoek af te wachten. Het grootste risico op bijstelling op kortere termijn is daarmee geweken. Wanneer het nadere onderzoek toch nog leidt tot nadelen dan zullen we hier tijdig op anticiperen.

Spoor 3 Exploitatie
In het kader van ‘Spoor 3’ van de bestuursopdracht Doorontwikkeling P&C cyclus’ heeft in voorbereiding op de begroting een analyse plaatsgevonden van de structurele onderuitputting op budgetten. Van elk taakveld zijn voor de jaren 2022 t/m 2025 de begrote baten en lasten vergeleken met de gerealiseerde baten en lasten en is in beeld gebracht hoe vaak er een afwijking voorkomt. Vervolgens zijn de geprioriteerde afwijkingen door de financieel adviseurs beoordeeld en is een lijst opgesteld van posten die mogelijk structureel afgeraamd (lasten) of bijgeraamd (baten) kunnen worden. Deze posten zijn besproken met de budgethouders en deelbudgethouders. Bij deze gesprekken is het uitgangspunt gehanteerd om minder defensief te begroten. Immers, ‘lucht in de begroting’ ontstaat juist door het ‘vasthouden’ van budgetten voor mogelijk toekomstig gebruik terwijl in de praktijk de uitgaven toch vaak lager zijn of toch later pas nodig zijn. Een minder defensieve benadering van begroten leidt enerzijds tot minder ‘lucht in de begroting’ maar kan anderzijds er ook toe leiden dat er vaker tussentijdse bijstellingen noodzakelijk zijn.

Bij de beoordeling van de begrotingsposten is resumerend uitgegaan van de volgende uitgangspunten:

• de taakuitvoering mag hierdoor niet worden belemmerd;
• voorstellen zijn afgestemd met budgethouders en deelbudgethouders;
• indien gedurende het jaar blijkt dat toch extra middelen noodzakelijk zijn, blijft tussentijdse bijsturing via de bestuursrapportages mogelijk.

In onderstaande tabel zijn de grootste posten weergegeven:

Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE)
Deze middelen werden tot en met 2025 als SPUK ontvangen. Vanaf 2026 worden deze middelen als decentralisatie-uitkering (DU) ontvangen. De constatering is dat we de resterende SPUK middelen van de afgelopen jaren (tot en met 2026) nog kunnen benutten tot en met 2027 en dat het budget wat voor 2027 middels het gemeentefonds (als DU) is ontvangen derhalve vrij kan vallen. We voegen dit budget toe aan de algemene reserve.

Prognose rentelasten
Nadere analyse wijst uit dat door een aantal factoren de rentelasten stelselmatig te hoog worden geraamd:
- investeringen worden vaak uitgesteld waardoor de opgenomen rentelasten vrijvallen;
- bij nieuwe investeringen wordt de rentelast opgenomen tegen de actuele rentestand (zoals opgenomen in de kadernota/NUP). In de praktijk is onze rente(omslag) echter een stuk lager omdat we een leningen portefeuille hebben die voor een groot deel nog bestaat uit leningen die tegen lagere rentes zijn aangegaan. 
- niet iedere investering leidt tot een financieringsbehoefte wanneer er sprake is van een financieringsoverschot. Hierdoor hoeven er minder (duurdere) leningen te worden afgesloten.

Opbrengst degeneratievergoedingen
Er is al een aantal jaren sprake van een te lage raming van degeneratievergoedingen. Degeneratievergoedingen worden aan de gemeente betaald door aannemers of kabels- en leidingexploitanten ter dekking van de versnelde achteruitgang (degeneratie) en levensduurverkorting van de wegverharding die optreedt bij het graven van sleuven en/of lasgaten.

Opbrengst betaald parkeren
Er is al een aantal jaren sprake van een te lage raming van de parkeeropbrengsten.

Stelpost IBP
Dit betreft middelen voor het Interbestuurlijk Programma (IBP) die middels het gemeentefonds aan gemeenten zijn toegekend. Het resterende budget is de afgelopen jaren voor diverse initiatieven gebruikt maar dient geen structureel doel (meer). Derhalve kan deze stelpost volledig vrijvallen.

Vrijval budget beloningsdifferentiatie
In de begroting 2023 was structureel budget toegevoegd voor de invoering van beloningsbeleid. Inmiddels is het betreffende beleid grotendeels uitgewerkt. De prognoses aan de voorkant zijn wat te ruim gebleken. Uit de berekeningen blijkt dat een deel van het budget kan vrijvallen.

Budget vaste voet inhuur
Het budget dat gereserveerd is voor de vaste voet van inhuur wordt gehalveerd. Het Managementteam heeft  de afgelopen periode goed gemonitord en gestuurd waardoor meerjarig bleek dat het budget gehalveerd kan worden zonder dat dit tot knelpunten zal leiden. 

Post onvoorzien
Het budget onvoorzien is een budgetpost die het college in staat stelt om in urgente situatie direct te kunnen handelen zonder vooraf de raad om autorisatie te moeten vragen voor de extra uitgaven. In de praktijk wordt hier nauwelijks gebruik van gemaakt. Dit maakt het aframen van deze post ten bate van de structurele begrotingsruimte opportuun.

WMO woningaanpassingen
Uitgaven voor aanvragen van woningaanpassingen zijn vooraf lastig te voorspellen. Het betreft vaak maar enkele maar wel budgettair forse posten. Op basis van de onderuitputtingen van de afgelopen jaren is aframing wel opportuun al zal het kunnen voorkomen dat er voor enig jaar, vanwege incidenteel een hoger aantal of dure aanvragen, bijgeraamd zal moeten worden. Dit wordt, als dit zich voordoet, bij een tussentijdse rapportage aangevraagd.

Leerlingenvervoer
Vanaf 2025 is dit budget beschikbaar gesteld ten behoeve van extra benodigd leerlingenvervoer als gevolg van verbouwing en/of (tijdelijk) verhuizing van scholen in het kader van het Integraal Huisvestings Programma (IHP). Er is nog weinig zicht op hoeveel van dit budget nu daadwerkelijk nodig is ten behoeve van de lopende nieuwbouw en renovaties (dit is bijvoorbeeld afhankelijk van de afstand van de oude school naar de tijdelijke huisvesting). Het is opportuun om dit structurele budget af te ramen vanwege het incidentele karakter van de extra kosten voor leerlingenvervoer, als er bereidheid is om bij te ramen op het moment dat blijkt dat er incidenteel toch extra budget benodigd is.

WMO PGB Begeleiding
Het is een landelijke trend dat er steeds minder gebruik gemaakt wordt van PGB’s. Er is al enkele jaren sprake van onderuitputting. Het is niet de verwachting dat de kosten hiervan weer zullen gaan stijgen.

Onderhoud wegen uitvoeringsbedrijf
Al enige jaren is er op dit sprake van onderuitputting. Het is niet de verwachting dat de kosten weer zullen gaan stijgen.

Spoor 3 Investeringen
Naast de exploitatie is ook de investeringsplanning kritisch beoordeeld. Uit de jaarrekeningen van de afgelopen jaren blijkt dat een aanzienlijk deel van de beschikbare investeringskredieten niet wordt gerealiseerd in het jaar waarin deze oorspronkelijk in de begroting zijn opgenomen. Hierdoor worden investeringen later geactiveerd dan geraamd en ontstaan de bijbehorende kapitaallasten eveneens later dan waarmee in de begroting rekening is gehouden.

Om de meerjarenraming beter aan te laten sluiten op de feitelijke uitvoering is een analyse uitgevoerd van alle geplande investeringen. Daarbij is niet gekeken naar de noodzaak van de investeringen zelf, maar uitsluitend naar de verwachte uitvoeringsplanning en het moment waarop de investeringen daadwerkelijk tot realisatie en activering zullen komen.

De budgethouders hebben vervolgens beoordeeld of de huidige planning nog realistisch is. Waar nodig is de fasering van investeringskredieten aangepast op basis van de actuele inzichten in voorbereiding, besluitvorming, aanbesteding en uitvoering. Hierdoor sluiten de geraamde kapitaallasten beter aan bij het verwachte moment van ingebruikname van de investering. Dit betreft een eerste stap in een betere afstemming van de investeringen op de actuele uitvoeringscapaciteit en prioriteiten. De komende periode wordt de investeringsplanning nog verder uitgewerkt en geactualiseerd. Eventuele financiële effecten die hieruit voortvloeien worden bij een volgend P&C-product verwerkt.

De voorgestelde aanpassingen leiden niet tot het schrappen van investeringen of een inhoudelijke wijziging van vastgesteld beleid. Er is in beginsel alleen sprake van een actualisatie van de uitvoeringsplanning, waardoor de kapitaallasten realistischer worden geraamd. Hierop zijn echter 2 uitzonderingen. De herinrichting Schuithaven Zierikzee en de herinrichting Lange Nobelstraat Zierikzee zijn volledig afgeraamd omdat we prioriteit geven aan de woonopgaven, de (groot) onderhoudsopgaven, bedrijventerreinen  en onderwijshuisvesting. Om die reden ramen we de investeringen af zodat de middelen beschikbaar komen voor andere opgaven. Dit wordt duidelijk zichtbaar gemaakt in de totaalkolom van de onderstaande tabel.

Indien investeringen alsnog eerder of later worden uitgevoerd dan nu wordt voorzien, kunnen de financiële gevolgen via de reguliere planning- en controlcyclus worden verwerkt.

In onderstaande tabel zijn alle verschuivingen in beeld gebracht.

Reserve Uitvoering Strategische visie
In onderstaande tabel vindt u het verloop van de reserve Uitvoering Strategische visie.

Jaarlijks worden de structurele dividendgelden van ZEH en GBE Aqua toegevoegd aan de Strategische Visie. De tabel laat verder zien voor welke uitgaven en investeringen in de besluitvorming de reserve strategische visie wordt ingezet. Separaat wordt in de tabel in beeld gebracht welke overhevelingen naar de reserve dekking afschrijvingslasten zijn opgenomen. De investeringen waar de term 'bestaand beleid' achter staat betreft raadsbesluitvorming die al heeft plaatsgevonden in de afgelopen periode. De investeringen waar de term 'nieuw beleid' achter staat betreft investeringen die middels de prioriteiten in deze begroting ter besluitvorming zijn opgenomen. Dit zijn de herinrichting Korte Moermondsweg in Renesse, de herinrichting Bernardstraat/Zandweg Burgh-Haamstede en de uitvoering van de Dorpsvisie Nieuwerkerk. 

Bij de vaststelling van de begroting 2012-2015 heeft uw raad besloten binnen de algemene reserve een bedrag van € 12 miljoen te oormerken voor de uitvoering van de strategische visie. Het geoormerkte bedrag stelt ons in staat (tot 2040) te investeren in projecten en activiteiten die bijdragen aan het behalen van de doelen en die niet met ‘regulier’ geld (volledig) bekostigd kunnen worden.

Voor de aanwending van deze eenmalige middelen is besloten de volgende criteria te hanteren:

1.     Projecten of activiteiten waarvoor we het geld aanwenden, moeten bijdragen aan het behalen van doelen uit de strategische visie.
2.     De middelen zijn vooral bedoeld om knelpunten te helpen oplossen of onderzoeksvragen uit te voeren.
3.     De projecten of activiteiten zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma voor de periode waarbinnen we de uitgaven doen.
4.     Alvorens we een beroep doen op de gelden is afgewogen of er regulier geld beschikbaar is in de begroting.
5.     Daarnaast is onderzocht of externe bronnen, zoals subsidies, bij kunnen dragen aan bekostiging van het project of de activiteit.
6.     Bij het beschikbaar stellen van de middelen handelen we conform de regels van de Financiële Verordening.
7.     De uitgaven van de gelden zijn zichtbaar binnen de programmabegroting en programmaverantwoording, zodat de raad in staat is zijn controlerende taak uit te voeren.

Bij het vaststellen van de begroting 2026-2029 heeft u het amendement "Budget reserveren voor uitvoering stads- en dorpsvisies en dorpsplannen" aangenomen.  U heeft binnen de Reserve Uitvoering Strategische visie een bedrag van € 11.775.000 geoormerkt voor de uitvoering van de masterplannen, de stads- en dorpsvisies en de dorpsplannen. Hiervan is € 25.000 beschikbaar gesteld voor de dorpsvisie Nieuwerkerk en € 11.750.000 voor de tot en met 2029 uit te voeren projecten uit de masterplannen, stads- en dorpsvisies en dorpsplannen.
Hieronder staat een overzicht van het verloop van dit geoormerkte bedrag:

Algemene reserve
In onderstaande tabel vindt u het verloop van de Algemene reserve:

Algemene reserve Zuidhoek
In onderstaande tabel vindt u het verloop van de Algemene reserve Zuidhoek:

De meerjarenbegroting 2027-2030 laat een structureel negatief exploitatieresultaat zien. De begrote tekorten kunnen we deels dekken uit de algemene reserve Zuidhoek. 50% van het begrote negatieve exploitatieresultaat dekken we uit de algemene reserve Zuidhoek en voor 50% gaan we uit van een taakstelling. Dit zorgt er wel voor dat deze terugloopt van € 664.000 begin 2027 naar nagenoeg nihil op 31 december 2029. Dit zit u ook terug in het overzicht verloop van de reserves verderop in de programmabegroting. Het overige tekort wat we niet kunnen dekken uit de algemene reserve Zuidhoek dekken we uit de stelpost uitvoering Participatiewet sociale infrastructuur welke in de huidige begroting is opgenomen.

Reserve dekking afschrijvingslasten
In onderstaande tabel vindt u het verloop van de reserve dekking afschrijvingslasten.  Het doel van deze reserve is het dekken van de afschrijvingslasten van diverse investeringen. Analoog aan de tabel van de reserve strategische visie is in de tabel is aangegeven  welke raadsbesluitvorming al heeft plaatsgevonden ('bestaand beleid') en welke besluitvorming is opgenomen in deze begroting ('nieuw beleid').

In het verloopoverzicht van de reserve Uitvoering Strategische visie ziet u de onttrekking uit deze reserve. In onderstaand verloopoverzicht ziet u de toevoeging aan de reserve dekking afschrijvingslasten.

IHP
De bestemmingsreserve IHP heeft als doel  Het reserveren van middelen voor het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2025–2041, ten  behoeve van: 
- dekking van incidentele, niet te activeren en projectgebonden kosten die  samenhangen met de uitvoering van het IHP, en 
- het faciliteren van de dekking van (een deel van) de afschrijvingslasten van IHP investeringen door middel van overheveling naar de reserve dekking  afschrijvingslasten.

Deze bestemmingsreserve is primair bedoeld als spaar- en monitoringinstrument voor  het IHP; structurele dekking van afschrijvingslasten vindt niet rechtstreeks plaats vanuit deze reserve, maar via de reserve dekking afschrijvingslasten, conform de uitgangspunten van het IHP. 

Aan de bestemmingsreserve IHP kunnen middelen worden toegevoegd door middel van: 
- een eenmalige storting vanuit de algemene reserve en de reserve Strategische Visie, conform afzonderlijk raadsbesluit. 
- toevoeging van restantmiddelen uit het vorige IHP (2020). 
- aanvullende stortingen op basis van expliciete raadsbesluiten, dan wel via  vaststelling van begroting of jaarrekening. 

Onttrekkingen aan de bestemmingsreserve IHP vinden plaats voor: 
- de dekking van incidentele kosten die samenhangen met de uitvoering van het IHP. 
- overheveling naar de reserve dekking afschrijvingslasten ter (gedeeltelijke) dekking van de afschrijvingslasten van geactiveerde IHP-investeringen. 
- onttrekkingen vinden plaats op basis van afzonderlijke raadsbesluiten of via  vaststelling van de begroting

Het EMU-saldo wijkt af van het exploitatiesaldo, omdat bij de berekening wordt uitgegaan van inkomsten en uitgaven op transactiebasis. Investeringen tellen daardoor volledig mee in het jaar waarin zij worden gerealiseerd, terwijl in de exploitatie alleen de jaarlijkse kapitaallasten worden opgenomen. Het geraamde EMU-saldo bedraagt € 15,7 miljoen negatief in 2027 en loopt in de jaren 2028 tot en met 2030 uiteen van € 18,5 miljoen tot € 17,3 miljoen negatief. De negatieve saldi worden voornamelijk veroorzaakt doordat de geraamde investeringen hoger zijn dan het exploitatiesaldo en de overige voor het EMU-saldo relevante balansmutaties. Een negatief EMU-saldo betekent daarom niet automatisch dat ook de exploitatiebegroting een tekort vertoont.

Naast de transacties die in het EMU-saldo tot uitdrukking komen, wordt de liquiditeitspositie beïnvloed door financiële transacties, zoals het aantrekken en aflossen van leningen, en door mutaties in het werkkapitaal. Het EMU-saldo is daarom niet gelijk aan de kasstroom van de gemeente. Meer informatie over de liquiditeits- en financieringsbehoefte is opgenomen in de paragraaf Financiering.